RSS

ზნენი სამამაცონი – 48, დამატება

13 May

 

აქ თავმოყრილია ლექსიკური ერთეულები, რომლებიც ასე თუ ისე გამოადგება მათ, ვინც რაიმე კავშირშია, ან უბრალოდ დაინტერესებულია ქართული საბრძოლო ხელოვნებით.

ხასიათი

 

აბუქარი – მკვეხარა
ალაჯუნა – დიდნაბიჯა
ანგალი – ხუმარა
აპიკო – კოხტა
არამგამა – ცუღლუტი
არხიმი – მაჩხუბარი
არჯალი – გამძლე
ატლა – მოუქნელი
ახმახი – უშნოდ მაღალი
ახოვანი – ბრგე, ბაბრი
ბაბამი – მძლავრი
ბაბაყული – დაუნდობელი
ბალანგარი – კაცი მოუსმინარი
ბალახტარა – უხეიროდ მკეთებელი
ბანჯგვლიანი – მატყიერი, ბანგურა
ბარჯხალი – მარჯვე, ყოჩაღი
ბასკი – გვაჯა, ბურუსკუნა
ბაციკა – პატარა
ბებეტი – ჩერჩეტი, ბუანდე, დუტარი
ბელეზანი – უზარმაზარი
ბილანი – გაუწვრთნელი, უჩვევი
ბირხლა – ვაჟკაცი, ბოღრა, დოდბანი
ბლუკი – დონდლო, დაბდური
ბოთარი – მოუხეშავი
ბრგე – მხარბეჭიანი
ბუდრუგუნა – მოძრავი, მოუსვენარი
ბუტუსურა – უფხო
გაბძნილი – გამზნილი, დაბრძენებული
გაგამა – ძალიან ღონიერი
გაგვირა – დაბალი, მხარბეჭიანი
გაიბანებული – გამხეცებული
გამაცადი – მოხერხებული
გამეხებული – განძვინებული
გამოჯეკილი – გამობრძმედილი
გამღივარი – მასხარა
განკარი – მიუკარებელი
გაურჯელი – ზარმაცი, მცონარა, რაბანა, შუშუბრიქა
გაქირი – ჯიუტი, გლუჯი, ჯინაგარი
გარისა – გარეული
გვესი – მზაკვარი და დიდად გლისპი
გაჩვეული – გაწაფული
გებენი – ძლიერი, მეწინავე (მეგრ.)
გერგეზი – გმირი (მეგრ.)
გერგილიანი – შნოიანი
გოროზი – მედიდური, მრისხანე
გულმარიხი – გულადი
დოსმასი – ცრუ
დრახი – თხილვანა, მოუხეშავი
დოღრი – ზორბა, მოსული
ზანდარა – ზორბა, ზორზოხი, ჯურხა
თოდრაკელი – ურიდად მავნე
თოლმაჯი – თვალმარჯვე
თუში – მარდი
ილაკუზა – უკუდო ამპარტავანი
იმლიკი – მოხერხებული
კაკაროტი – ხმელი, ძარღვიანი, ხეხელა, კამპარა, კერკეში
კაჟანდევი – ვეება
კაფანდარა – თხელი, ტანწვრილი
კაცი – ცხოელი სიტყვიერი და აღმართებით მავალი:
– ჩვილი – 5 წლამდე;
– უსუარი – 10 წლამდე;
– ნინველი – 15 წლამდე;
– ყრმა – 20 წლამდე;
– ჭაბუკი – 30 წლამდე;
– სრული კაცი – 50 წლამდე;
– მოხუცი – 50–ის შემდეგ;
– შემდეგ ბერი, ჭარმაგი, მხცოვანი;
კაჭა – მრუდეფეხებიანი
კებეხი – მაგარი, მიუდგომელი
კენარი – მოხდენილი
კვარჩხი – უკუღმართი (მეგრ.)
კვიზა – თავმომწონე (მეგრ.)
კვიმატი – ფათერაკიანი, ენამოსწრებულიც
კვირსა – ქედმაღალი (მეგრ.)
კირჩხელი – ჭარმაგი ბერიკაცი
კისკასი – ცქვიტი, სწრაფად გამქცევი
კნაჭა – ძალიან გამხდარი
კნისი – სიტყვით და საქმით მაწყინარი
კურკუზი – ტანმორჩილი
კურუმა – უკარება
კუსპარა – პატარა მოძრავი ადამიანი
ლალუკი – ცბიერი
ლერდანი – ზანტი, ლოხი, ხევრია
ლოჩო – წყნარი, მომთმენი
ლუხუმი – ველური, შეუსმენელი
მაკვარანცხი – ეშმაკი, ცელქი, მანცქვი
მაკვილაკი – ავენა
მაოცი – საოცის მქნელი
მარხე – ღონიერი, მარჯვე კაცი
მაუზნი – ძლიერი
მაღია – თვალთმაქცი
მაჯანი – ძაბუნი
მესხლეტი – მოუხელთებელი
მიგრი – მრისხანე
მიკვირია – ყველაფერი რომ უკვირს
მკრჩხალი – ჭანგმახვილი
მკსინვარე – მძვინვარე
მლეველი – გამჟლეტი
მლივი – გალეული
მოდგინე – მომჭირნე
მორჭმული – ძლევამოსილი, სახელოვანი
მოსავი – იმედნეული
მოყვასი – ამხანაგი
მოცილე – ცილების მოქმედი
მოჯაბრე – მოქიშპე, მოშურე
მრე – მომრევი
მრქენელი – რქით მაწყინარი
მრჩოლელი – მიმტევი
მრწემი – უმცროსი
მტერფავი – დამთრგუნველი
მუზმუზელა – ქვეშქვეშა
მუხთალი – დაუნდობელი მოღალატე
მფსონი – ამფსონი, ამხანაგი
მცლაგავი – სიტყვაზე დაუდგრომელი
მძლე – მომრევი
მწე – მეოხი
მწვისე – კაცი გასრულებული ტანითა
მწყაზარი – მარდი, ფხიანი
მხნე – შემძლებელი
ნავარი – ბოროტი (მეგრ.)
ნიშატი – ხასიათი
ობროდი – გაუგებარი
ოგეჩა – ტლანქი, ოჩოკი
ომახიანი – რიხიანი, ვაჟკაცური
ორღავი – ეშმაკი, დაუნდობელი
ორჭოფი – მერყევი
ოტროველა – ხეპრე, რეგვენი
ოცობოდა – მბოდავი, ფანტაზიორი
ოცორკუდა – გაიძვერა
ოხუნჯი – ხუმარა
პარეხი – დიდი, მძლავრი (მეგრ.)
ჟირჟიკი – მჭლე
ჟღართი – მაღალი, ბრგე
რეში – ფიცხი
როყიო – უხეში, უშნო
რუძგაბი – ველური შესახედაობისა
სალთი – მარტოხელა, კენტი
სარიდალი – მოსარიდებელი
სასალი – სუსტი, უღონო
სასტიკი – დიდად ძლიერი
სუსუნატი – ავმუცელა
ტალიკი – მხარბეჭიანი
ტრაყვი – დიდი რამ უშნო, ტროკო
უბადლო – უტოლო, უებრო
უბირი – უმეცარი
უგბილი – ჯიუტი, უდგრეში
უგლავი – დიდი და ავი
უგლიმი – გულქვა, ურჯუკი
უდები – თავხედი
უდიერი – მოურიდებელი
უდრეკი – შეუდრეკელი
უზავი – უწესო, უპირობო, პირგამტეხი
უზაური – ვეებერთელა
უმძრახი – დამდურებული
უნაური – მაცდური, ჩმაგი
უნდილი – მოუმწიფებელი
უსმი – შეუსმენელი
უსნო – ჯანსაღი
უსტი – ჯიუტი
უშიარი – უძილი, ფხიზელი
უცადი – გამოუცდელი
უჯიათი –
ფლიდი – ურცხვად მატყუარა
ფოცი – მშიშარა (მეგრ.)
ფხიკიანი – ფხუკიანი, მალემწყენი
ფუთლუხი – დონდლო
ფუცხუნა – მოუსვენარი
ქანჩიანი – ხერხიანი, ცბიერი, ქასანიკი
ქვებუდანი – ჩუმი ვერაგი
ქილიკი – მოხუმარი
ქიოქა – მსუბუქი საქციელისა
ქლინძი – ეშმაკი კაცი, ქუცა
ქუდოსანი – ვაჟკაცი
ქურუხა – პირქუში
ღადარი – კაცი დაუნდობელი
ღრჯუ – უჟმური, უხასიათო
ღურკანი – ბეჭებში წახრილი
ყინჩი – მოხდენილი
ყურჭიტი – ყურპატარა
შაიკი – ტანადი
შანარი – ჭკვიანურად მოქმედი
შატაბუტა – უთავბოლო
შერი – რჩეული
შიბზიკა – მჯგიმავი
შოტე – შერეკილი
შტრიგი – მარჯვე, შუშტრი, შტრინგი
შუში – ნახევრად გიჟი
ჩაინი – თავმომწონე
ჩასპანდი – ჩასხმული, კარგი აგებულების
ჩაუქი – ცქვიტი და შემძლე
ჩაჩულია – ჩანჩურა
ჩიატი – მჩატე, ჩრია, ფრიაქი, ქანქლე
ჩოლბოტი – ბონდრიკი, ზანტი
ჩხიმალა – მჭლე
ცანცარაკი – გაუსინჯავად ჩქარი
ციმფია – წუწკი
ცუცურაგი – მხცოვანი ცელქი
ცუხი – ეშმაკი, ფლიდი (მეგრ.)
ცქაფი – ხელსწრაფი
ძველკობური – ძველის მიმდევარი
წიპუკა – ძალიან პატარა
წლოკი – მაღალი და წვრილი
ხამსი – ღირსეული
ხასი – თამამი, გაბედული
ხელბუკი – ზანტი
ხისტი – ფიცხელი
ხოხონიკა – ფხუკიანი
ხულგო – ასაკმოკლე ვაჟი
ჯაბანი – მხდალი, ლაჩარი
ჯაბუგა – ღონიერი, ამტანი
ჯერილი – ახალგაზრდა
ჯინაგარი – ჯიქური, ჟინიანი,
ჯიჯგვი – ჩასკვნილი, ჯმუში, ჯეჯგვი, კვიდომი, ჩაგვერა
ჯმუხი – დაბალი და მხნე კაცი
ჯონგა – ვაჟკაცი, მძლავრი
ჯორჯი – ტლანქი, უხეში, მსხვილი

 

ვინაობა–სამსახური

 

აეშაგი – მსტოვარი, ჯაშუში, ამხილარი, ვეშაგი, დამზვერი
აზნაურნი თანამყოლნი – დიდებულის მცველი ამალა
ამილახორი – ცხენსაჭურვლის გამგე
ასასი – ღამის გუშაგი
ბადრაგი – მოგზაურთა მცველი
ბაეტარი – პეიტარი, ცხენის მკურნალი
ბაზიერთუხუცესი –
ბაზიერი – ქორ–შევარდნის გამწვრთნელი
ბაირახტარი – მედროშე
ბებლი – გრძნებით მოქმედი, მაჩხიბი
ბოქა – ფალავანი
ბოქაული – მანდატური
ბრჭე – ბჭე, მსაჯი, ცილების გამსინჯავი
ბუმბერაზი – გმირთ უმცირესი
გამრიგე – გამგებელი
გამღალავი – გამთვალავი
გმირი – დიდი ტანისა, საქმით მეტი და ძალითაც გარდარეული
გოთაული – საერო საქმიდან განმდგარი, იარაღით მებრძოლი
დამქაქავი – დამშლელი, გამშველებელი
დამცემელი – საკრავზე დამკვრელი
დარაჯა განიყოფება ხუთად:
– გუშაგი – დარაჯა ციხეთა;
– ებგური – მაღლით ადგილით მოდარაჯე;
– ტალა – მგზავრთა ღამით მოდარაჯე;
– ხუმილი – მეპატრონის ან მისი ხვასტაგის მცველი;
– დეტი – შორიდან უმზერდეს და დარაჯობდეს;
დრონგალი – შემცოდეთა შემპყრობი
ეტიკი – კოლაუზი, მეგზური
ვაშტი – მოლაშქრე
ზარდახნისუხუცესი – იარაღსაცავთა გამგებელი
ზინდარი – მეჯინიბე
თავდგური – მეთვალყურე, ზედამხედველი
თანამცურვალი – მცველი, საჭურველთმპყრობელი
თარეში – ქართულად მარბიელია
თული – ყაჩაღი, მეკობარი
იადგარი – ცხენოსან–მშვილდოსნობისა და ბურთაობის ოსტატი
კაეტი – დასისთავი
კელარი – მეკუჭნავე
კერკეტონი – ღამის მცველნი, ბოროტად მავალთა შემპყრობნი
კიკვა – მეთოფე, მეომარი
კომიტი – ცის მზომლობით ნავთ მყვანებელი
კოჰნაპანი – ლაშქართ თავნი, ათისთავი, ერგასისთავი, ასისთავი
კურძვალთუხუცესი –
კურძვალი – ძაღლის გამწვრთნელი
ლაშქრის სახეობანი:
– ნიჯადი – დაქირავებული მთიელნი
– მეციხოვნენი – ციხის რაზმი
– მკვირცხლნი – ქვეითთა ლაშქარი
– მონაპირენი – სასაზღვრო ლაშქარი
– მონასპა – დავითის გვარდია
– მონაცვლე – თეიმურაზ II–ის მორიგე ჯარი
– მოსაკარგავე – მსახურეული აზნაურნი
– პალატბანაკი – სასახლის მხედართა მძიმედ შეიარაღებული რაზმი სპასპეტის მეთაურობით.
– როქის სპა –
– საქვეყნო – თემთა, ლაშქრის სახეა
– ტაძრეულნი – სასახლის გვარდია
– უკანაკერძი – უკან მავალი ლაშქარი
მაზმანი – მესაბლე
მალემსრბოლი – სწრაფმავალი
მანდატური – წესრიგის მცველი
მარეკი – ნადირის მომრეკი
მარზიკი – მებრძოლი, გინა მაოხარი
მატეკარი – მორკინალი, მაჭედარი,
მაღური – მაცდური, მომნუსხველი
მაცნე – ამბის მომტანი
მახსოვარი – ძველთ საქმეთ მცოდნე
მდევარი – დადევნებული
მებარჯე – ბარჯის მსროლი
მებუკე – ბუკის დამკვრელი
მედროშე – მეალმე
მეაბჯრეთუხუცესი – იარაღის მცველთა ზედამდგომი
მეზარბაზნე – ზარბაზნის მცოდნე
მეისარი – მოისარი, ისრის მსროლი
მეკავშირე – ამბის მიმტან–მომტანი
მეკვლე – გზის გამკვალავი რაზმი
მეკლდეური – კლდეზე ცოცვის მცოდნე
მეკოპარი – მეკობრე, მეკობარი, წინაჯარი
მემათრახე – მეომრის მწვრთნელი
მემარქაფე – სამარქაფო ცხენის მატარებელი
მემიზნე – მიზნის გამთვლელი
მენავე – ყოველნი ნავთა მუშაკნი:
– ნავსე – ნავის მაშენებელი;
– ნავკოსალარი – მენავეთმოძღვარი;
– მეპრორე – ნავთუხუცესი;
– ნავტური – კატარღის მნე;
– ნავტე – მომცრო ნავის მენავე;
– მხერვალი – მესაჭე, ტიმონის მპყრობელი;
– მეაფქიოე – აფრათ გამგებელი;
მენაღმე – აფეთქების ოსტატი
მეოხი – დამხმარე
მესვეური – მოთავე
მერჯული – ადათების მცოდნე
მეუნჯე – უნჯის მცველი
მექამანდე – ქამანდის მსროლელი
მეცარი – ბებლის მცნობელი
მეციხოვნე – ციხის მცველი
მეხამლე – მეწაღე
მზირი – ჯაშუში, მსტოვარი
მისრატული – მეფის ცხენის შემკაზმავი
მკადრე – ხატობის მედროშე
მნე – მეურნეობის განმკარგავი
მოაბადი – მებადური
მოასპარეზე – ასპარეზში წვრთილი
მობურთალი – ბურთის მოთამაშე
მოგვი – გრძნეული
მოდინე – მოჯამაგირე
მოენე – ამბის მომტანი
მოთაული – მეთაური
მოიერიშე – შეტევის დამწყები რაზმი
მოლაშქრე – ლაშქართაგანი
მონადირეთუხუცესი –
მორბედი – სრბოლით მავალი
მოსაგრე – მოგარევე მეომრად მიმყოლი
მოსარჩლე – ქომაგი
მოურავი – საქმეთა გამგებელი
მოცავრე – მცველი გუნდურ რკინებაში
მოწაფე – საწვრთნელი
მსახვრალი – გრძნებით მძვინვარე მხეცნი მოამშვიდიან
სადიასპანო – ცხენოსანი მალემსრბოლი
მსაჯული – მოსამართლე
მსრბოლი – მორბედი
მსრეველი – მსროლელი
მსტოვარი – მომხილავი მტერთა ლაშქართა, ქვეყანათა
მტევებარი – დამსხმელი მოლაშქრე
მუბერაზი – ბუმბერაზი
მულიდი – მიპარვით მკვლელი
მუშაითი – საბელზედ მოთამაშე
მჩხიბავი – გრძნებით შემკრავი
მწაფელი – მეეტლე
მცურვალი – შიქრიკი
მხედარი – ცხენოსანი მოლაშქრე
მხედრიონი – მხედართა გუნდი
ნიჟორგალი – კაპარჭოსანი, ისართა მნე
ნიჯადი – მაშველი ლაშქარი
რაზმისთავი – მეთაური რაზმისა
რაინდი – კეთილშობილი გმირი
რაინდი – ცხენის გამწვრთნელი
როკაპი – კუდიან ქალთა უფროსი
სადუნი – სხვადასხვა ენათა მცოდნე
სარანგი – წესრიგის მცველთა უფროსი
სარაჯი – მეუნაგირე
სარდალი – ჯართა უფროსი
სეფე მეაბჯრე – ამირსპასალარის მოხელე
სპა – მხედრობა
სპარაზენი – ყოვლითა შეჭურვილი
სპასპეტი – მხედართმთავარი
ტრალი – საკვირველი მპარავი
ფათერი – გრძნეული
ფაიკი – შიქრიკთაგანი
ფარდი – ტოლი, ამფა, შესაფერი
ფუსტელნი – საეკლესიო მხედრობა (?)
ქევხა – ქედხუდა, მამასახლისი
ქეშიკი – პირადი მცველი
ქვეითი – ფეხოსანი
ქველი – რაინდი
ქოთლოსანი – მარქაფა ცხენის მფლობელი
ქოქონაკი – დურდოს გამომთხრელი და წყლის გამომყვანი
შიქრიკი – იფრინდა, სწრაფმავალი
შპეტი – სპეტი, ზედამდეგი
შულტა – შურტა, გვარდიელივით
ჩახთაული – ლაშქრის უკან მიმლალველი
ჩუბინი – დაუცადი მსროლელი
ჩუხჩი – მცველი
ციხისთავი – უმაღლესი სამხედრო ხელისუფალი შუა სკ. იმერეთში
წინამბრძოლი – პირველშემბმელი
ჭკად – მჭედელი (მეგრ.)
ჭურვილი – ჯავშნით შეკაზმული
ჯაბადარი – იარაღის მნე
ჯადეგი – გრძნების მოქმედი
ჯარა – დასტაქარი
ჯე – ომში ნაშოვრის მოზიარე

 

ქმედება

 

აზავება – გაანჩხლება
აზარვა – აღელვება
ათვალვა – აღრიცხვა
ათურმა – თავზე გადახტომა
აკაპიწება – დაკოტავება სახელოსი
ალაია–ბერა – გადაჯვარედინებულ ხმლებში გატარება
ალაფობა – ნადავლის ტაცება
ამაგება – ხმლის ამოღება
ამოტუზვა – მოფარებით დგომა
ამოშპუნება – იარაღის სწრაფად ამოღება
აოტა – გააქცია, დაიფრინა
აღმახვა – მახვილთა ლესვა
აცორდა – შეღმა შეგლინდა
აცრა – დასერვა
აძალდა – ძალი მიეცა
აჭრა – მახვილით აკაფვა
აჯაბი – თვალთმაქცობა
ბარსალი – კრულვა
ბასრობა – გადამეტებული კიცხვა
ბირაფი – მღერა–თამაშობა
ბირება – უცნობი კაცი გაითავისოს
ბრძოლა – დიდი შუღლი
ბურინი – ჩქარი სიარული
ბუსუნი – თვალთვალი
ბღნეჯა – პირის ავად დაღრენა
გაასრება – განრისხება
გაბუცება – გაშტერება, განლიგება
გაგლისპება – გაანჩხლება
გაგუა – ბლაგვით ჭრა (მეგრ.)
გადასხმა – თოფზე დაყრდნობა სასროლად
გაზაკვა – გათვალვა
გათათნება – ბრაზით გახელება
გაკმედა – განაბვა, ჩბუნვა
გამელუზნება – ნაბვით გაპარვა
გამთება – გაკიდება
გამოწალვა – გამოშიგნვა
განარება – გაცეცხლება
განგვრემა – განგმირვა, განწონება, მახვილის გაჩრა
განიჟება – დაჟინება, აჩემება
განკრთომა – ანაზდი მცირე შიში
განრისხება – დიდი წყრომა
განძვინება – მხეცური განრისხება
განხმა – გაღება, გახსნა
გარდაცმა – შვილდზე საბელის ჩაგდება
გატრუკება – გასინტრიკება, საშუალოდ გასუქება
გაფოთება – გაშმაგება
გაფრანგება – განრისხება
გაფრეწა – ჯაჭვთა გახევა
გახარიტება – გაქოფიტება, გაზეპირება
გახეჩა – მახვილით ბოლომდე გაპობა
გება – მოცდა
გელარვილა – იქით–აქეთ რბენა (მეგრ.)
გელიქაში – მალვით შორიახლო მიდევნება
გეტება – დატოვება (მეგრ.)
გზება – ცეცხლის დანთება
გინორინა – მხრის მიცემა (მეგრ.)
გლასუნი – ზერელედ გასმა
გლინვა – გველივით გლუნვა, გლიანი
გმირვა – ლახვრის კვრა
გრძნება – ეშმაკით მოქმედება
გულისობა – მწყრალობა
დაბალთვა – მცირედ დაკოდვა
დაბრკოლება – კეთილი საქმიდან მოცდენა
დაბრჩვილება – უმკვეთლობა მახვილისა
დაზავება – დაქანცვა
დაზვერვა – განმსტრობა
დაკუდნა – შარვლის ტოტის დაკარწახება
დალტობა – დასველება
დამახვა – წვერის წამწვეტება
დამაჯნება – დაძაბუნება
დანთქმა – წყალში დაღუპვა
დაოკება – ჯარის საზრდელით განძღომა
დაორხელება – ორი ხელით იარაღის ხმარება
დაჟვერვა – ჟვერით ცემა
დარეგვა – სარეგვავით დაჭეჭყვა
დატიშვა – სწრაფად გაქცევა
დატუკვა – ტუკით ცემა
დაქარდვა – მსხვილად დაკაწრვა
დაყმუნება – ყოყმანივით
დაყურსვა – დატვირთვა
დაყუყება – ჩაკუზვა, დაკუკვა
დაშვლეპა – სახრით ცემა
დაჩითმათება – დაჭრელება
დაჩხვეპა – მახვილით დაჩხვლეტა
დაცრეხა – გამრუდება
დაცქნაფა – დიდად განაბვა
დაჭკიმვა – დაჩხვლეტა
ეთელება – თავს დასტრიალებს
ზეზვა – უმკვეთლოთი ცემა
ზენარობა – ფიცის დადება
ზმა – ქმნა
ზნევა – ზარალის მიყენება,
ზრზენა – ბოროტად აღძვრა
ზველვა – გაბაძვა
თავდავლა – გზის მოჭრა
ინადი – ქიშპი, ჯაბრი
იტურნა – დაიყურა
იშნი – მტრისაგან ბავთზე გახარება
იხადა – მახვილი მოიწვადა
კართობა – რისხვა შესაძრწუნებელი
კენწვა – ცივი იარაღით შებრძოლება
კეჭნაობა – ფარიკაობის სახეა
კვრეცა – შუაზე გახეჩვა
კიპი – ისრის დაზიდვით დაჭერა
კურცხლვა – სწრაფი ლტოლვა
ლალვა – შუღლი
ლაღლაღი – წყალში ქანება
ლიზი – წასვლა (სვან.)
მოდრეკა – მშვილდის მოზიდვა, მორთხმა
მომართვა – მშვილდის მომზადება
მორუსხვა – მოსუსხვა
მოსანთება – მომარჯვება
მოსპოლვა – მოსრევა
მოსხეპა – ერთი დაკვრით მოჭრა
მოშვლეპა – იარის პირის მოძარცვა
მოწყლვა – დაკოდა
მოხიბლვა – მოწამლვა (ქიზიყ.)
მურმალი – მოუსვენარი მუშაკობა
ნადარი – თვალის მოკვრა, დალანდვა
ნაპირობა – მოსაზღვრე ქვეყნის დალაშქვრა
ჟუჟვა – მუსრის გავლება
რაცრაცი – ტორტმანი
რება – სვლა
რევნა – ჯობნა
საგნობა – მიზანში სროლა
სასტური – სასინჯავი, სამსტოვრო
სახიობა – წარმოდგენა
სიარული – მრავალგვარია:
– სვლა – ნებიერი სიარული კაცთა და ნავთა;
– მოთხვა – სეირნობა;
– გვალე – ჩქარი სვლა;
– ლტოლვა – შეშინებულის სვლა;
– ხლდომა – კისკასად რეცა შეფრენა;
– ტანტალი – უბადო და უსაქმო სიარული;
– გოგმანი – სანდომი სვლა;
– ღონღილი – უსუსური სვლა;
– ბაჯბაჯი – ფეხგადგმით სვლა;
– ცოცვა – მუცელბარკლით;
– ცორვა – ნადირთა მისაპარად სვლა;
– რება – მოგზაურთაგან სიარული;
სისრა – ისრის სროლა
სრინვა – ქშენასავით
სუნგალი – გატრუნვასავით
სუსური – იარაღის მოღერება
სხეპა – გარდაკაფვა
სხლეტა – უნებლიედ გავარდნა, გინა სასხლეტით გაშვება
ტერება – პატრონობა
ტორღალი – წატოლებასავით
ულა – წასვლა (მეგრ.)
ფაციცი – დიდი მოწადინება
ფაცური – მცირედ გაძვრა
ფახფუხი – ცუდი ბაქი
ფახი – მოჩვენებითი გამბედაობა
ფეთი – შეშინება
ფუსფუსი – ჩიჩმაგურა
ქადილი – სიტყვითა თავისსა სიკეთეს იტყოდეს: – მუღრაობა – რისხვით ქადილი; – დამდამივა – მუღრაობასავით და წადილი მისი;
ქამანდება – ქამანდის გდება
ქეზება – სიტყვით აღაზვაონ ბოროტის საქნელად
ქლეშა – ძლიერი ხეხვა
ქოქოლა – დაკრულვა
ღალვა – თვალვა
ღმუთუნი – ღრენასავით
ყირა – ცხოველთა თავზე შემართვა, ალა – უსულოს შემართვა
ყურყური – თვალყურის დევნება
ყუყვა – კუნცხვა, ცუცქვა
შავა – ნდომა ხალისიანი უცხო სანახავთა
შავარნა – აჯაგვრა
შეგუვილი – შეჩვევა
შემოგირგილება – ხმლის შემოქნევა
შეპინტრიკება – უცბად გაჯავრება
შეჭეხნა – შეყვირება
შეხვლეფა – ჟანგისგან ამოჭმა
შხუნება – ცხუნება, საზეპელის დაკვრა
ჩაგება – ქარქაშში ჩაბრუნება
ჩაკალი – ბარბაცი (მეგრ.)
ჩამოფეტვა – ერთი დაკვრით ჩამოჭრა
ჩბუნვა – გართხმა, გაცქნაფვა, გაკმედა
ჩოთირი – თაკილი
ჩხიბვა – გრძნებით შეკვრა
ჩხუპვა – მცირე წყალში სვლა
ცანკალი – კოჭლობა
ძრწოლა:
– თრთოლა – სენისგან;
– კანკალი – შიშისგან;
– ძაგძაგი – სიცივისგან;
– კრკოლა – მოგონებული ძრწოლა;
ძვინვა – ჯავრი მხეცური
წიფება – შეძლება
წოდინი – ზმორება
ხადილი – დაძახება
ხმაწვა – თოკის წაჭირება
ხმილვა – ღამის თევა
ხოხი – ცოცვით ასვლა
ჯგვერება – წვეტიანის ტაკება, ჯგუტვა
ჯოჯმანი – ბანცალი
ჯუგამი – მუნათი

 

ნაირობა

 

აბედი – მეტად მაგარი
ასანდი – ადვილი (ფერეიდ.)
აწისა – ახლანდელი
ბაიტა – პატარა (ფერეიდ.)
ბედენა – განსხვავებული
ბოხო – მსხვილი (მეგრ.)
გაგანია – ძლიერ მომეტებული
გამჭოლი – ორჭოლი, გამჭვრეთი
განუმტევი – უჟვენი, შეუღწეველი
გორდა – მოხრილი, მოკაკული
დაპატრული – დამსკდარი, დახეთქილი
ებრი – მსგავსი
ეგთა – მაგნაირი
ზიკზიკა – მორთულ–მოკაზმული
ილუმელი – არცა სიკეთე ეტყობოდეს, არცა სიავე, გინა გემო
კაპეტი – ძლიერი (ლაზ.)
კნინი – მცირე
კოინი – დაგვალული, ზრდანაკლული
კოჟანდარი – ბოლო, უკანასკნელი
ლეზგი – ურიგო, უხეირო
ლიტონი – ცარიელი, მარტო
მაწიერი – ყუათიანი
მაჯაგი – მაგარი, კესელო, გამომდგარი
მელო – შიშველი
მკვართე – მოკლე
მომრე – სქელი, ხშირი
მონკა – მძიმე (მეგრ.)
მსთვადი – ანაზდი
მყირტე – უგემური
მწალტე – მწარე მომჟაო
ნამა – კარგი, ლამაზი (ფერეიდ.)
ნასი – ვერკეთილი
ოჩმაგური – გადაკრული, ნართაული
საარაკო – არნახული, საოცარი
სადაგი – მარტივი
საზუზარი – ფაქიზად სახმარი
სათანიო – თანწასაღები
სათნი – მოსაწონი
საინციო – საკვირველი
სამუქაფო – სანაცვლო
საშუალი:
– საქმე – მადლსა და ცოდვას შუა;
– სადაგი – ადვილსა და ძნელს შუა;
– საყოფი – ნამეტნაობა–ნაკლებობას შუა;
– მდოვრე – სიჩქარესა და სიწყნარეს შუა;
– მიღმა – შორსა და ახლოს შუა;
– ორტაბახი – მხურვალ–გრილს შუა;
– ფანდალი – მძიმესა და მსუბუქს შუა;
– ფარსაგი – კეთილსა და ავს შუა;
– ხოშორი – წვრილსა და სხვილს შუა;
– შანარი – დენთსა და დუნეს შუა;
– შანდაკი – ვრცელსა და ვიწროს შუა;
– სიმჭიდროე –გასაძლის–გაუსაძლისს შუა;
– შეხმუხი – ჭკვიანსა და უჭკუოს შუა;
– ფეროი – შავსა და თეთრს შუა;
– ჯინჯიხი – თბილსა და ცხელს შუა;
– ძუნძული – სირბილსა და სვლას შუა;
– ხრტილი – ძვალსა და რბილს შუა;
– გრემა – ფერკეთილ–უფერულს შუა;
სუბუქი – ითქმის ღრუბელზე, ქარზე; მჩატე – ქვაზე, მისთანაზე; ქიეტი – ნოტიოზე (სითხეზე)
ტოზო – მსხვილი (მეგრ.)
ურასტი – უამრავი
უსხო – უფრო მსხვილი
უფერი – ცუდი
ფარჩხატი – მეჩხერი
ფიორი – უმცირესი, მინუნა
ქირმიში – ირიბი
შხუ – მსხვილი (მეგრ.)
ჩორჩი – მსუბუქი (ლაზ.)
ცახე – ფიორის უმცირესი
ხათე – უეცარი (მეგრ.)
ჯერმა – თბილი
ჯრილი – მჭიდრო
ჯურა–ჯურა – ნაირ–ნაირი

 

დამატება

 

ამ თავში შევიდა სიტყვები, რომლებიც თემასთან კავშირშია და შემდგომ გადანაწილებას მოითხოვს.

ავაზი – სანაცვლო (ფერეიდ.)
აზარი – ასის მოკვლა
ალა – მთვარის ლაქები
ანამ – ნეტავი
ანდეზობა – თავშეყრა
ანდრეზი – ძველი ამბავი, გადმოცემა
აღი – ხატება, ხილული გამოვლინება
ბაგრაჟი – ხატის დროშა
ბადრი – სავსე მთვარე
ბეჩა – გაკვირვების შორისდებული
ბნე – თვალისჩინი
გვერ – მგელი (მეგრულ–ლაზურად)
გიმგა – დინგა, სალაყბო
გნასი – ძალა
გორგასლიანური – სახელმწიფო დროშა
გრია – დიდი კრება, ლიანგი
დია – ბევრი
ვეჟო – ვაჟო, ოჯო
ზოგრიგა – ზოგიერთი
ზოზი – შუშხი, რიდი
თიკუნი – მეტსახელი
თული – ავაზაკი, მეკობრე
იაკამი – ნათელი მთვარე
კიდელი – ჭაღი
მალიათი – ბარაქა
მანგი – მთვარე
მეშაბათე – ნათესავი მეშვიდე თაობამდე
მისადევარი – ნაგრამი, შთამომავლობა
მისხი – გარე ნათესავი
მიჯნა – საზღვარი, ხურგი, სამანი
მოარული – მსვლელი
მცხრალი – მილეული მთვარე
მუღამი – საიდუმლო
ნაგაბარი – ნამუსრევი, ნათოსი
ნართაული – გადაკვრით ნათქვამი
ნართევი – ჯარი მომატებული
ნაცილი – ტყუილი ან ფათერაკი
ოგური – ახლო ნათესავი
ოლქი, ოლქაობა – ჯანყი, (აჭარ. გურ.)
პეპერა – პაპის პაპა
პწკალა – მისადგმელი კიბე
საკარცხული – მახვშის სავარძელი
სამამფიცრო – ცრუ ფიცის საზღაური
სამდგომი – სამთა რაზმთა საბრძოლო წყობა;
სამდგომი (II) – სამკაცა ეტლი (მეეტლე და ორი მებრძოლი);
სამდგომი (III)– ძველნი კაცნი ბრძოლათა ორთა ანუ სამთა ცხენთა ზედა მიმოვლდებოდიან
სამზეო – სააქაო
სამხარი – სადილ–ვახშამს შუა
სახივი – ქედის ბორკილი
სვე – ბედი
სისტიქინი – გინება
ტომბახი – მაღარიჩი
უნჯი – განძი
უცუმი – უეცარი შეგრძნება ცუდისა
ფასკუნჯი – გმირთა დამხმარე ფრინველი
ყუყუჩი – სიწყნარე
შილიფად – მსუბუქად, თხლად
შნო – უნარი, პეწი
ჩარა – გამოსავალი, ღონე
ჩხიბი – ჯადო
ჭირანო – მთვარის ორბიტა
ხამს – შეჰფერის
ხვითო – ზღაპრული ნატვრისთვალი
ხუნდი – ფეხის ბორკილი, ზალვანა
ჯანჯუხი – ჩურჩხელა (მთლიანი ნიგვზით – გორგომიჭელა)
ჯაო – ჯაგარი, ჯანიც
ჯელგა – ხროვა, ჯეკმა
ჯიმრი – აკვიატებული ჩვევა
ჯუმფალი – ტყუპი
ჰავი – ბოროტობა
ჰაიჰარად – სახელდახელოდ

 

ტეგები: , , ,

One response to “ზნენი სამამაცონი – 48, დამატება

  1. ჯანრი

    January 6, 2010 at 2:08 pm

    გაიხარე!
    ღმერთმა გაგაძლიეროს…

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: