RSS

ზნენი სამამაცონი – 6, წინაპრის შემონათვალი

23 Apr

 
(წარმართული ღვთაებანი)

“ბჟა დიდა რე ჩქიმი, თუთა მუმა ჩქიმი”
ჰაუუ, როდინდელი ლექსი

ჩვენი წინაპრი სამყაროს მიწად და ცად ჰყოფდა. მიწა დედა იყო, ცა მამა. ამიტომ კოლხები და ტიბარენები მიცვალებულ დედაკაცს მიწას აბარებდნენ და მამაკაცს კი ხარის ტყავში გახვეულს მაღლა ხეზე ამაგრებდნენ საგანგებო ჭალაში. მათთვის მიუღებელი იყო მიცვალებულის დაწვა.

ბერძნული წყაროებით გეა და ურანოსი კოლხური პანთეონის ღმერთები არიან.
საინტერესოა, რომ შუმერთა სამყაროც ასეა მოწყობილი – მიწა, ცა და შუაშრე, რომელიც ატმოსფეროცაა და მასში მოძრავი მზეც, და ამ შუაშრეს ჰქვია “ლილ” (გაიხსენეთ სვანური “ლილეო”).

აქვე ნახევრადხუმრობით შეიძლება გავიხსენოთ ერთი შუმერული ანდაზა – “სიკვდილი არ აგვცდება და ვხარჯოთ, რაც გაგვაჩნიაო”.

ამ პრინციპით დღეს ჩვენს მეტი ალბათ აღარავინ ცხოვრობს.

აქვე უნდა ითქვას, რომ შუმერულ ცივილიზაციის მიღმა მიგნებულია მისი წინამორბედი, ჯერჯერობით დაუდგენელი ხალხის მიერ შექმნილი კულტურა, და ეს მსგავსებანიც თითქოს იქიდან უნდა მომდინარეობდეს.

დაახლოებით შვიდი ათასი წლის წინ მოთხრობილ ამ შუმერულ ამბავში მოყვანილი ყველა დასახელება უკლებლივაა შემონახული ჩვენს ენაში: აბზუ სიცოცხლის წარმომშობი წყლის სტიქიაა, აბზუს მეუფემ, სიბრძნის ღმერთმა ენქიმ, ერედუში (შეადარე ჩვენებური ერედვი ან არადუ) ააგო ტაძარი ეენგურა (აბზუს სინონიმია). აბზუს წიაღში იმალება საიდუმლო ძალა, სახელად – მე. აბზუსა და მისი მეუღლის, თიამათის წყალთა შერევით იშვა ღმერთების პირველი თაობა – ლახმუ და ლახამუ.

შუმერული თქმულებით ენლილმა შექმნა ადამიანი და კაცთა მოდგმას მხოლოდ მასთან ჰქონდა ურთიერთობა. დანარჩენ ღმერთებს შეშურდათ და დაიწყეს ჩარევა, რის შედეგადაც ადამიანებს მოევლინა შიში, ავადმყოფობა, მტრობა.

მრავალღმერთიანობის მიმართ ასეთი მტრული დამოკიდებულება ფანტაზიის ნიადაგზე ვერ აღიძვრებოდა. იგი წინა ცივილიზაციის გამოცდილების ანარეკლი უნდა იყოს. თიხის ფირფიტაზე წერა, ანუ ინფორმაციის გამძლე ფორმით შენახვაც შესაძლოა დიდი კატასტროფის მწარე გამოცდილებით იყოს ნაკარნახევი.

გავიხსენოთ უძველესი ქართული ლექსი: “მზე დედაა ჩემი, მთვარე – მამა ჩემი” – მთვარე სულ რამდენიმე ხალხის მითოლოგიაშია მამრი – შუმერთა, ასურელთა, ქარანელთა და წინარექართველთა. და არა მხოლოდ მამრი, მთვარე წინგამძღოლი ღვთაება იყო – ერთი უძველესი მეგრული ლოცვა ასეც იწყება – თუთაში ჯღვერი (მთვარევ წინამძღოლო).

თუმც, როგორც ჩანს, რაღაც პერიოდში შუმერთა მზის ღმერთი მამრიც იყო, რადგან ასევე წყაროების თანახმად შუმერული ქალაქი ლარსი იყო მზის ღმერთ შამაშის და მისი ცოლის – აიას კულტის ცენტრი. ლამარიც(!) აქაური ქალღვთაებაა.

შუმერულ პანთეონთან კავშირს ამჟღავნებს მესაქონლეთა მფარველი ღვთაება ანატორი (ხევს.), ანთარი (მეგრ.), აითარი (აფხ.). (ან – შუმერში ზოგადად ღვთაებას ერქვა, ტორი (ტური) კი სახელია, იქნებ ხარის (ტაურუს).

ჩვენი წარმართული პანთეონის ღვთაება თარხონი, ისევე როგორც ეტრუსკული ტარკონ, ამინდის ხეთურ-ლუვიური ღვთაება თარხუნთიდან უნდა მოდიოდეს.

აქვე ეტრუსკული ჭექა-ქუხილის ღვთაება ტინიაც გავიხსენოთ (შეადარე ათინათს).

ოთხი ათასიოდე წლის ხეთური მითი მოგვითხრობს: – ამინდის ღვთაება ტელეფინუს რაღაც ეწყინა, გაბრაზებულმა ქვეყნის კიდეს მიაშურა და იქ სადღაც მიეძინა. ხანგრძლივი უშედეგო ძებნის შემდეგ ღვთაება ჰანაჰანამ (ნინთუმ) ფუტკარი გაუგზავნა, რომელმაც ნესტრის ჩხვლეტით გააღვიძა ტელეფინუ და აღდგა ბუნებრივი ციკლი.

ამავე მითის მიხედვით მარადმწვანე ხეზე “ეია” ჰკიდია ცხვრის ტყავი (საწმისი), რომელშიაც სანოვაგესთან ერთად მოთავსებულია ხანგრძლივი სიცოცხლე და შთამომავლობა (ანუ – ეს საწმისი ღვთაებრივი ნივთია).

ეს ნიშნავს, რომ მითი ტელეფინუზე ცნობილი იყო ბერძენთათვის.
გასული საუკუნის დასაწყისში ი. ჯავახიშვილმა ივარაუდა, რომ სვანური რიტუალი “მელია-ტელეფია” შესაძლოა ყოფილიყო ნაშთი ღვთაება ტელეფინუსთან დაკავშირებული ბუნების გაღვიძების ამსახველი უძველესი ხეთური რიტუალისა.

“მელია-ტელეფიას’ რიტუალი ერთი ნაწილია ქვემოთაღწერილი “ლიმურყვამალის” დღესასწაულისა და იგი უძველესი სახით არის ჩვენამდე მოღწეული.

სამოცდაათიან წლებში ნ. ბენდუქიძემ გამოთქვა ვარაუდი, რომ “მელია-ტელეფიაში” მელია უნდა დაუკავშირდეს ხეთური მითის პერსონაჟს ფუტკარს. ეს სიტყვა თავად ხეთურში დაკარგულია, მაგრამ შედარებით გვიანდელ ბერძნულ წყაროებში სიტყვა მელისა ფუტკარს ნიშნავს.

ნ. ბენდუქიძის აზრით, იგი სვანურში ნაყოფიერების რიტუალთან ერთად უნდა იყოს შესული ხეთური ენობრივი სამყაროდან.

აქ უნდა გავიხსენოთ, რომ წინააზიურ და წინარებერძნულ ღვთაება კიბელეს ერთ-ერთ კურეტთაგანს მელისეუ ერქვა. მელისევსი ერქვა კრეტის მითიურ მეფეს, მის ქალიშვილს კი მელისა, ანუ ეს სახელი ამ ტერიტორიებზე ბერძნების გამოჩენამდე ფიგურირებს, რაც მის წინააზიურ წარმოშობაზე მეტყველებს.

ამდენად, ანატოლიასა და კრეტაზე ამ სახელის არსებობა ერთდროულად დროსა და სივრცეში აღმოცენებული ერთგვარი შუალედური რგოლია ნავარაუდები ხეთური სახელიდან წყაროში დაფიქსირებულ ბერძნულ სახელამდე, რაც კიდევ უფრო ამყარებს ნ. ბენდუქიძის მიერ გამოთქმულ ვარაუდს.

შ. ამირანაშვილის აზრით – “ეტრუსკული ღვთაების სახელი “ტელეპას” ასევე უკავშირდება აღმოსავლურ თელეფინას და სვანურ ტელეფიას და თრიალეთის ვერცხლის თასზე ასახული სცენაც ამ რიტუალს უნდა ასახავდეს”.

რაკიღა სიტყვამ მოიტანა, სხვა ეტრუსკული სიტყვებიც გავიხსენოთ: კაპუ – კაპუეტი; ნენე – ძიძა; პაპა – პაპა; ტეტე (დიდედა), თივ – თვე, ველთა (მიწა) და სხვანი.

იქნებ ხეთთა უზენაესი ღვთაების ალალუს ხსოვნის ანარეკლია ჩვენებური ჩვეულება, როცა ხველებისას მაღლა აგახედებენ და ალალიო გეტყვიან.
ძალზედ საინტერესოა ხეთურ ღვთაებათა აღწერილობა.

მოკლედ შევჩერდეთ რამდენიმე მათგანზე: ინარას (მფარველ ღვთაებას) შუბი უპყრია და ფარი; ომის ღვთაებას გურზი და ფარი (არწივისა და ლომის გამოსახულებით); ზოგს ცული უპყრია, ზოგს მშვილდი, შოლტი (ან კომბალი), ხმალი და წერაქვი.

ძველი ბერძნები მითოლოგიას ძირითადად ახალხეთებს დაესესხნენ. ჰესიოდეს თეოგონიას ხეთურ, ხურიტულ და ბაბილონურ სათავეებთან მივყავართ.

კრეტული და აღმოსავლური წყაროებიდან ბერძნებმა შეიძინეს წარმოდგენა ზევსის ყრმობაზე, მამამის კრონოსზე, ღმერთების წინა თაობაზე – ტიტანებზე.
– მცირეაზიურ ღმერთქალ მა-ს, რომელსაც ღმერთების დედად მიიჩნევდნენ, კრეტაზე ზევსის დედობა მიეწერება (გაიხსენეთ შუმერული მე).
– ბერძნულ მითებში მიწისქვეშეთის მსაჯულნი – მინოსი და რადამანტი ძმები არიან. მესამე იყო ეაკი, ტროას კედლის ერთ-ერთი მშენებელი, მირმიდონთა პირველი მეფე, პელევსის მამა და აქილევსის პაპა (არცერთი მათგანი ბერძენი არ არის).

მიწისქვეშეთზე თავად ბერძნებს ბუნდოვანი წარმოდგენა ჰქონიათ, ანუ ეს მითები ისევ მცირე აზიიდანაა ნასესხები.

– კორიბანტები ფრიგიული ღვთაება კიბელეს ქურუმები არიან. მოგვიანებით საბერძნეთში გადასული კიბელეს კულტი შეერწყა რეას, ზევსის დედას და კორიბანტებიც კურეტებად იქცნენ. რეამ კრეტაზე შვა ზევსი, რომელსაც, გადმოცემის თანახმად, კრონოსისგან იცავდნენ კორიბანტები (უფროსი ძმები? ტიტანები?)

– იასიონი – კიბელეს მეუღლე და კორიბანტოსის მამა, მიწათმოქმედების უძველესი კრეტული ღვთაებაა. მას მიეწერება ხორბლის კულტურის გადაცემა კაცთათვის, რასაც ადასტურებს ლუკრეციუსიც, რომელიც ქალღმერთ რეას შესახებ წერს:

“სხვადასხვა ტომმა ძველი რწმენის შესაფერისად
“დიადი დედა” უწოდა მას და მიუჩინა
ამალად გუნდი ფრიგიელთა, რადგან სწორედ მათ
წამოუწყიათ მკა და თესვა, პურის მოყვანა…
და შეჭურვილი რაზმიც მიდის აბჯრის ზრიალით,
ვისაც ფრიგიელ კურეტებად ხმობენ ბერძნები”.

– ამირანის მითში პირიმზე, ყამარის მამა, საჩალის წვერზე ზის და იქიდან ტყორცნის მეხს, ამინდს განაგებს.

როგორც წყაროებიდან ჩანს, ელინურმა სამყარომ ზევსი (ისევე, როგორც მარჩბივის ზოდიაქოს ღვთაებანი – ცხენთა მხედნელი კასტორი და მოკრივე პოლიდევკე) წინარექართული კულტურიდან მიიღო.

ამდენად, შესაძლოა იგი პირიმზეს სახეცვლილებაა. ელინისტურ პერიოდში ზევსი ეგვიპტურ მზის ღმერთ ამონში ერეოდათ. ზოგი მითის თანახმად ზევსი კრეტაზე დაიბადა და თავიდან ვეგეტატიური ღვთაება იყო.

– ამირანი ამარცხებს ამინდის გამგებელს და მოჰყავს ყამარი (ესე იგი ცეცხლს მოიპოვებს და ცეცხლის ფლობა კი ამინდის დამარცხებაა).

სხვა, უფრო უხნეს დანაშრევში, ამირანი ვეგეტატიური ღვთაებაა. ერთი გადმოცემით იგი შუშდება ირმის, უფრო ძველი ვერსიით კი ვეშაპის ფაშვში, საიდანაც გაათკეცებული ძალისა გამოდის, ისევე, როგორც ხორბლის ერთი მარცვალი მიწიდან თავთავად აღმოცენდება.

საინტერესოა ვეშაპის თემაც: ვეშა შავი ფერის საბრძოლო კერპი იყო, აქედან მოდის საბრძოლო შეძახილი – ვაშა, აქედანვე მოდის სიტყვა ვაჟი.

ქართული მსოფლაღქმით შავი ყველაზე ძლიერი ფერია, რადგან გარე სკნელს, ცივ, უსასრულო და ბნელ სივრცეს ასახავს.

შესაბამისად, ამირანის ეპოსში შავ ვეშაპთან შესაბრძოლებლად თავად ამირანი გადის და ძმებს შედარებით იოლად გასამკლავებელ თეთრ და წითელ ვეშაპებს უთმობს.

აქ გავიხსენოთ, რომ მითის მიხედვით ამირანი საავდროდ გამზადებულ ღრუბელსა ჰგავს, ანუ თავადაც საკმაოდ შავია (ქართულში ყომრალი, ქუფრი, ლეგა საავდრო ღრუბლის სინონიმებია და ყველა შავს ნიშნავს).
რატომ წაიყვანა ბერძნულმა მითმა ზევსი ოლიმპოზე და პრომეთე კი კავკასიონზე მიჯაჭვული დატოვა?

იქნებ იმიტომ, რომ ზევსის მთავარი ატრიბუტი, ანუ ელვა, საბერძნეთშიაც ჩვეულებრივი მოვლენაა, პრომეთეს მიერ მოპოვებული ცეცხლი კი კავკასიაში უფრო რთული მიზნით გამოიყენებოდა (ვთქვათ ლითონდამუშავებაში) და პრომეთეს მოწყვეტა მეტალურგიის ძირითადი კერიდან არაბუნებრივი იქნებოდა.

ერთი ჩინური სწავლებით, რომელიც ადამიანის ორგანოებს ახასიათებს, ღვიძლი წარსულზე სევდითა და ნაღველით არის სავსე. იქნებ ორბის მიერ პრომეთეს ღვიძლის კორტნა ალეგორიაა ტიტანის მოუშუშებელი სევდისა დაღუპულ ცივილიზაციაზე.

მითის თანახმად ღმერთებმა ცეცხლი წაართვეს ადამიანებს – ისე არ გაძლიერდნენ, რომ ჩვენ დაგვამხონო. ეს მცირე ნაწყვეტი ცხადჰყოფს, რომ ქრისტეანობამდე ქართველისთვის ღმერთი მეტწილად უსამართლო ბატონთან იყო გაიგივებული. ამავე დროიდან უნდა მოდიოდეს ანდაზაც – “კაცი ბჭობდა, ღმერთი იცინოდაო”.

ეს თავი, ისევე როგორც ქვემოთ მოცემული ჩამონათვალი, დაუსრულებელია, მაგრამ ჩავთვალეთ, რომ იგი მაინც დაეხმარება მოხალისე მკვლევარებს. ჩამონათვალში შეტანილია აგრეთვე ერთი ნაწილი მოსაზღვრე და მონათესავე კავკასიელ ხალხთა ღვთაებებისა, რადგან ხშირად ვლინდება საინტერესო კავშირები ჩვენს მითოლოგიასთან.

აგუნა – ვაზის ღვთაება
ავსათი – ნადირთპატრონი
ავსულები – იბლისი, ალმასი, ხუნ-საგი, უბური, ვოჩაბი, გამსილგი (ჩაჩ.-ინგ.)
ალალუ – ხეთური ცის ღვთაება
ალი – ტყის, მდინარის ავსული, ცეცხლისფერთმიანი ქალი
ანატორი – (ხევს.), ჟინი ანთარ (მეგრ.), აითარ (აფხ.), მესაქონლეობის მფარველი
არალე – მოსავლიანობის ურარტული ღვთაება (არალი შუმერულად ქვესკნელია)
არამ-ხუტუ – ამირანი (მეგრ.)
არინა – ხეთთა მზის ქალღმერთი
არმაზი – მახვილიანი კერპი
აჟვეიპშაა – ნადირთპატრონი (აფხ.)
ასიმუთი – იგივე ბეთ, კერპთაგანი
ასსა – ჭექა-ქუხილის (დაღესტ.)
აფი – ელვის (აფხ.)
აფსათი – ღვთაება (სვან.)
ახინი – ამიში, საქონლის მფარველი (აფხ.)
ბარბალე –
ბარბოლი – (კავკ.)
ბადაგონ –
ბომბღა – განაყოფიერება-გამრავლების
ბოსლა – ბოსელი, ვაჩილა (ხევი), ვაცილა (ოს.), ბოსლა-კოტრა (რაჭ.)
ბედის მწერლები –
ბოჩი –
ბუქრა – წყლის ქაჯთა მბრძანებელი
გა – არმაზის გვერდით მდგარი ოქროს კერპი (გაცთან ერთად)
გაცი – არმაზის მსახური
გველეშაპი – ცის მნათობთა მტერი
გველფერნი – ურჩთა დამსჯელნი
გიორგი ნიაღვარმშვენიერი – დევებთან მებრძოლი
გონჯო – (კავკ.)
გრძნეული – ეშმაკობის მოქმედი, კუდური
დალი – ნადირობის ქალღმერთი (სვან.)
დანინა – აინინა, (შუმერული ინანა, ნინნი) საურმაგმა დააწესა ძვ. წ. III საუკუნეში.
დებეჩი – ნართების ღვთაება
დევი – ზღაპრული არსება, კეთილიც გვხვდება და ავიც
დილბად – ქალღვთაება
დორაელი – ავსულთა უფროსი (თუშ.)
დღე დღესინდელი – აწმყოს ღვთაება(?)
ელია-ლაზარე – ამინდის განმგები
ერდი – თუშოლი, მოსავლის (ჩაჩ.-ინგ.)
ერიში – ხელოსნობის (აფხ.)
ვასვასა – მაცდუნებელი
ზადენი – (?) მ. წერეთლის აზრით ხეთური სანდონ
ზიუვილი – წვიმის (დაღესტ.)
თარხონ – წარმართული ღვთაება, მძლეველი გმირი
თხაგალეჯ – მოსავლის (ადიღ.)
თებჟორიკა – მავნე სული
თეთრი სანება ცროლის გორისა – მეკოპართა ხატი ხევსურეთში
თერგვაული – ღვთისშვილი
თუთა – მთვარის ღვთაება
იახსარი – ღვთისშვილი, დევებთან და ქაჯებთან მებრძოლი
იგრის (ეგრის) – წყლის ღვთაება
იდორი – კვარა, მოსავლის (დაღესტ.)
იშთარი – ესტერი, ასტერი, ასტრა, ეთერი
იშხარა – ხეთური ქალღმერთი
კავატი – მავნე სული
კარატის ხატი – მორჩილებდნენ ქაჯები, მაჯლაჯუნები, ალები.
კეთილი ანგელოზი – ღვთისშვილთა თანაშემწე
კვიკვინ – სელის სული, კუკუნ (აფხ.)
კვირია – ხმელთმოურავი
კოპალა – ღვთისშვილი
კუდიანი – ავსული დედაბერი
კუმეტნი – ავსულები
ლაშარელა – მეომართა მფარველი
ლეგთაძუარ – ვაჟთა ღვთაება (ოს.)
მაზაკვალი – მავნე სული
მამბერ – მგელთა მეუფე (სვან.)
მაქცია – გარდამსახველი ავსული
მაცილი – ავსულთაგანი
მაღვალაკი – მავნე სული
მაძახურა – ავსული (ხევს.)
მეზითხა – ნადირთპატრონი
მესეფი – ქალებიც არიან და კაცებიც, ზღვიდან ამოდიან, ამინდს განაგებენ
მეენე – ღვთის ნების მაცნე
მექილიკე – მაცდური და ღმერთთან მაბეზღარი სული
მეყურაიდე – მესმინაე, სათხოვართა შემკრები და ღვთისშვილთათვის გადამცემი
მირსა – ღვთაებათაგანი (მეგრ.)
მინდორთბატონი – მინდვრის მფარველი
მიწრიელი – მავნე სული
მკამგარია – მიქამა-გარია (მიქელ-გაბრიელი მეგრულად)
მორიგე – უზენაესი ღვთაება, გამრიგე
მწევარნი – სულები
მწერელი – სულეთის ბჭე
მხიბლავი – სული
ნანა – ბუნების კვდომა-აღდგომის ღვთაება
ნერჩი პატენი – ფუძის ღვთაება (მეგრ.)
ოროველა – მიწათმოქმედების მფარველი
ოჩიდალი – წვრილფეხა საქონლის მფარველი ღვთაება
ოჩოკოჩი – ტყის ავსული, მკერდზე ცულივით შვერილით
ოჩოპინტრე – ნადირთმფარველი
პირიმზე – მურყვნისელადაც მოიხსენება, ამინდის გამგებელი, ყამარის მამა
პირქუში – ღვთისშვილი, პირველი მჭედელი
პირცეცხლი – ავსულებთან მებრძოლი ღვთისშვილი
ჟინი ანთარი – ზეციური ანთარი (მეგრ.)
როკაპი – კუდიანთა უფროსი დედაბერი
სათაელი – ეშმაკი, ბელიარი
სამძივარი – სამზევარი
სპაისანგელოზი –
საუნაუ – პურეულის (აფხ.)
საქმისაი – ღვთაება (სვან.), ექვსი მოახარი (მხლებელი) ჰყავდა
სახლის ანგელოზი – ოჯახის მფარველი
ტლეფში – მჭედელთა (ადიღ.)
ტყაშმაფა – ალთა მბრძანებელი (მეგრ.)
ფასისი – მდინარის ღმერთი
ფიწალე –
ფსათხა – თხაშხო, სულის მფარველი (ადიღ.)
ფუსნაბუასდია – ღვთაება, ხარისა და მზის კულტის შერწყმით (შეადარე რქებსშუა მზეჩადგმულ ეგვიპტურ ღვთაებას)
ფშიშაკშა – ძროხის (აფხ.)
ქავშელდიანი – გველეშაპის უფროსი (სვან.)
ქაჯი – დიდი ბანჯგვლიანი ავსული
ქვეცრიელი – ყვითელთმიანი ქალქაჯი
ღუდილი – ამინდის (დაღესტ.),
ღუფარი – საქონლის (დაღესტ.),
ყურშა – ფრთოსანი ძაღლი
შაითანები – ტიტუ, იტუ, ნისკუ, ვასვასინეკალი, კეხაი (კეხის გამამრუდებელი), ჟუნდული, ალ-ფაბი, ქუშკაპტარი, ზალზანაგი (ავარ.)
შაშვი – იგივე შაშა, მჭედელთა ხარისთავა ღვთაება (აფხ.)
შვაკვაზი – აჟვეიპშაას მსახური
შიბლა – ჭექა-ქუხილის (ადიღ.)
წყარიშდიდა – ღვთაებათაგანი (მეგრ.)
ჭეხის ანგელოზი – იგივე ელიაა
ჭინკა – პატარა მავნე სული, ხიბალი
ცხეკიშ ანგლეზ – ტყის ანგელოზი (სვან.)
ხაკუსტაშა – ხარის მფარველი (აფხ.)
ხმალა –
ხუტუინ – მიწათმოქმედების ურარტული ღვთაება
ჯაჯა – ანაფა ნაგა, მოსავლიანობის (აფხ.)
ჯეგე-მისარონი – ღვთაებათაგანი (მეგრ.)
ჯიმაღი – ღვთაება (ოტარიდი?)

 

7 responses to “ზნენი სამამაცონი – 6, წინაპრის შემონათვალი

  1. გიული წერეთელი

    August 26, 2009 at 2:25 am

    ბატონო კობა, შუამდინარეთით ერთ დროს მეც ვიყავი დაინტერესებული, მერე ცხოვრებისეულმა პრობლემებმა ჩამითრიეს, სხვა “რესლზე” გადამიყვანეს, მაგრამ შუმერთა მისტიციზმს იოლად ვერ ვუქცევ გვერდს მაინც. როგორც მახსოვს,ისინი თავს (ზესკნელიდან ) ჩამოყვანილ ხალხად თვლიდნენ და იქნება მართლაც.სულ მიტრიალებს თავში მათი დედაქალაქის სახელი-ერიდუ, რომელსაც ერდოსთან ვაიგიავებ.შეიძლება უბრალო სიმბოლიკაა, მაგრამ ერდო ხომ ჭრილს ნიშნავს.ის ბანიანი სახლების სახურავზე კეთდებოდა და მისი საშუალებით სინათლე და ჰაერი ჩადიოდა სახლში. ერიდუ-ერდუ-ერდო.. ნეტავ კარდუსთანაც თუ შეიძლება პარალელის გავლება.ვწუხვარ, ენათმეცნიერებისგან შორს ვარ.

     
  2. ელისო

    January 18, 2010 at 5:08 am

    კობა, ჩემო კარგო, ახალგაზრდობაში მეც ძალიან ვიყავი გატაცებული ამ საკითხებით და იმ პერიოდში თუ კი ვინმე მუშაობდა ამ თემებზე, პროფესიონალი თუ მოყვარული, ყველასთან კავშირი მქონდა, ერთმანეთს ვაცნობდი, ვახვედრებდი და დიდ პოლემიკებს ვაწყობდით. რამდნადაც ვიცი, ახლაც მრავლად მუშაობენ ამ საკითხზე, მაგრამ სამწუხროდ შორსა ვარ და ნაკლები შეხება მაქვს. მიხარია, რომ ერთ-ერთი მათგანი შენ ხარ. წესით ახლა უკეთესი შედეგები უნდა მივიღოთ, რადგან ბევრად მეტი შესაძლებლობები და უფრო ფართო ასპარეზია. ყოველთვის დარწმუნებული ვიყავი, რომ საქართველოს ტერიტორია თავის წიაღში დიდ საიდუმლოსა და ცოდნას ფარავს და ქართველებს დიდი ძალისხმევა გვმართებს მის გამოსამზეურებლად (არქეოლოგებს, ენათმეცნიერებს, სხვა და სხვა დარგის წარმომადგენლებს, პროფესიონალებს, მოყვარულებსა თუ ბიზნესმენებს, ყველას ერთად).
    ახლა, რაც შეეხება ამირანის მითს. ის ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე ღირებულია. ჩემის რწმენით, ის ცეცხლი, რაც ღმერთებმა ადამიანებს წაართვეს, ცოდნაა და სწორედ მის დაბრუნებას ცდილობდა ამირანი. მისი ღვიძლის კორტნაც არა სევდის, არამედ ხსოვნის დასავიწყებლად იყო გამიზნული. ანდაზა კი – “კაცი ბჭობდა, ღმერთი იცინოდაო” უფრო იმას გვეუბნება, რომ ჩვენ კი ვაწყობთ სამომავლო გეგმებს, მაგრამ ჩვენი ბედისწერა მხოლოდ უფალმა იცის. ძველად ადამიანები უფრო სულიერები იყვნენ, უფრო მეტი სიახლოვე ჰქონდათ ღმერთთან, სამყაროსთან და ბუნებასთან. ტექნიკურმა პროგრესმა, ანუ როგორც იტყვიან – ცივილიზაციამ, ძალიან დაგვაშორა ამ მცნებებს.
    სხვათა შორის, ჩემს ორგანიზაციას შემთხევით არ დავარქვი ამირანი. მისი მისიაც შესაბამისია.
    ესაა ჩემი მცირედი კომენტარი (აქ გაღიმებული “სმაილიკი” იგულისხმება).
    სასიამოვნო იყო შენთან გასაუბრება თუნდაც ამ ფორმით. წარმატებებს გისურვებ.
    ელისო

     
    • matekari

      January 18, 2010 at 9:35 am

      ელისო, მახარებს შენი გამოჩენა.
      ცეცხლი ცხადია ცოდნაა. ოღონდ, მანამდე ამირანი ჯერ მონადირისა და ნადირობის ქალღმერთის შვილია. დავარქვათ ამას მონადირე-ქურუმის შრე და ის დრო, როცა საზოგადოება მომპოვებლურ ცხოვრების წესს მისდევდა.
      მერმე ამირანი ვეშაპის მუცლიდან ამოდის გაათმაგებული ძალისა. მ. ჩიქოვანის თქმით ეს უკვე ვეგეტატიური ღვთაებაა, ხორბლის მარცვალია, ანუ საზოგადოება მწარმოებელი გახდა. ესეც ქურუმი გუთნისდედა (ვინძლო ეს უცნაური დედა იმ დროიდან მოდის).
      მერმე ამირანი რკინას იმორჩილებს, ესეც მჭედელი ქურუმის ეპოქა. აი ეს სამი ძირითადი პლასტი არის ჭერშმარიტად სასწაული.
      ღვიძლის კორტნაში კი გეთანხმები და იქ სწორედ ეგ წერია – სევდა დაღუპულ ცივილიზაციაზე, ანუ დიდი ცოდნის დაკარგვაზე.
      ”კაცი ბჭობდა, ღმერთი იცინოდა” კი ვერანაირად ვერ იქნება ქრისტეანობის დროინდელი, ქრისტეს ეს სიცივე არ ახასიათებს ადამიანის მიმართ. ეს აშკარად წარმართული, ნელთბილი ღვთაებაა.
      კიდევ შემოიარე, გამიხარდება.

       
  3. ელისო

    January 20, 2010 at 4:09 am

    ნათლიღებას გილოცავ კობა,
    ყველაერში გეთანხმები, მე ხოლოდ ცეცხლთან დაკავშირებით გავამახვილე ყურადღება. ქრისტიანობის თაობაზეც გეთანხმები, ეს ანდაზა უფრო ბედისწერას გულისხმობს – კაცი ვერსაით წაუვა, თავის ბედსა და წერასაო, დაახლოებით ამ კონტექსტში.
    გუშინ ნუკრის ველაპარაკე, შენგან მოკითხვა გადავეცი და საპასუხო მოკითხვა შემოგითვალა. ძალიან თბილად ისაუბრა შენზე. დიდი ღვაწლი მიუძღვის ხრიდოლის ლექსიკის ჩამოყალიბებაშიო. ხუთშაბათს მოვა.
    როგორც ჩვენი ფერეიდნელები იტყვიან, ღმერთს ებარებოდე.

     
  4. ცისანა ზიზიკორე

    February 4, 2011 at 11:03 am

    მადლობააააააა

     
  5. ნინო

    June 4, 2011 at 9:33 am

    მადლობა კობა. ძალიან საინტერესოა ეს ყველაფერი ჩემთვის.

     
  6. გია

    October 19, 2013 at 12:57 pm

    ძალზე საინტერესო ძიებები გაქვთ ბ-ნო კობა,უფალმა გაგაძლიეროთ!

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: